Najważniejsze informacje
- Testy punktowe trwają około 20 minut i są praktycznie bezbolesne.
- Leki przeciwhistaminowe odstawia się zwykle 5 do 7 dni przed badaniem.
- Bąbel o średnicy 3 milimetrów lub większej uznaje się za odczyn dodatni.
- Uczulenie bez objawów występuje u około 20 procent osób i nie wymaga leczenia.
Rodzaje testów alergicznych
W diagnostyce alergii stosuje się kilka metod, które odpowiadają na różne pytania kliniczne. Wybór zależy od rodzaju podejrzewanej reakcji.
Testy skórne punktowe
Badanie pierwszego wyboru w alergii natychmiastowej. Na skórę przedramienia nanosi się krople standaryzowanych wyciągów alergenowych, a następnie nakłuwa naskórek jednorazowym lancetem na głębokość około jednego milimetra. Zabieg nie powoduje krwawienia i jest odczuwany jako lekkie ukłucie.
Testy płatkowe
Służą rozpoznaniu alergii kontaktowej, czyli reakcji typu opóźnionego. Komory z alergenami umieszcza się na skórze pleców i pozostawia na 48 godzin. Odczytu dokonuje się dwukrotnie, w odstępie doby lub dwóch.
Testy śródskórne
Alergen podaje się w niewielkiej objętości w skórę właściwą. Metoda jest czulsza, ale mniej swoista, dlatego stosuje się ją głównie w diagnostyce uczulenia na jady owadów i niektóre leki.
Próby prowokacyjne
Kontrolowane podanie alergenu drogą naturalną - donosowo, dooskrzelowo lub doustnie. Stanowią metodę rozstrzygającą, gdy wyniki badań i obraz kliniczny są ze sobą niezgodne.
Przygotowanie do testów skórnych
Nieprawidłowe przygotowanie jest najczęstszą przyczyną wyniku fałszywie ujemnego. Przed badaniem należy:
- odstawić leki przeciwhistaminowe na 5 do 7 dni, a preparaty o długim działaniu nawet na 10 dni,
- przerwać stosowanie sterydów i inhibitorów kalcyneuryny na skórze przedramion na tydzień,
- poinformować lekarza o przyjmowaniu trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, które hamują odczyn skórny,
- nie stosować kremów ani balsamów na przedramiona w dniu badania,
- przyjść na badanie w dobrym stanie ogólnym, bez gorączki i zaostrzenia zmian skórnych.
Sterydów wziewnych, donosowych ani leków kardiologicznych nie odstawia się samodzielnie. Beta-blokery oraz inhibitory konwertazy angiotensyny wymagają omówienia z lekarzem, ponieważ mogą utrudnić leczenie ewentualnej reakcji ogólnoustrojowej.
Testów nie wykonuje się w czasie zaostrzenia astmy, przy rozległym wyprysku obejmującym miejsce nakłuć oraz w ciąży, gdy ewentualna reakcja systemowa niosłaby ryzyko dla płodu.
Jak wygląda badanie krok po kroku
Cała procedura zajmuje od 30 do 45 minut, z czego samo oczekiwanie na odczyt to około 20 minut.
Kwalifikacja
Lekarz weryfikuje wywiad, sprawdza listę przyjmowanych leków i ustala panel alergenów dopasowany do objawów oraz warunków, w jakich żyje pacjent.
Naniesienie alergenów
Na oczyszczoną skórę przedramienia nanosi się krople wyciągów w odstępach co najmniej 2 centymetrów, wraz z kontrolą dodatnią i ujemną.
Nakłucie naskórka
Każdą kroplę nakłuwa się osobnym lancetem. Nadmiar płynu usuwa się bibułą, aby zapobiec mieszaniu preparatów.
Oczekiwanie
Przez 15 do 20 minut pacjent pozostaje pod obserwacją. Skóry nie należy drapać ani dotykać.
Odczyt i omówienie
Lekarz mierzy średnice bąbli oraz rumienia, zapisuje wynik i zestawia go z obrazem klinicznym. Na tej podstawie planuje dalsze postępowanie.
Interpretacja wyniku
Odczyt polega na pomiarze średnicy bąbla, który powstał w miejscu nakłucia. Wynik odnosi się zawsze do dwóch kontroli: histaminy, która potwierdza reaktywność skóry, oraz płynu kontrolnego, który wyklucza odczyn niespecyficzny.
Bąbel o średnicy co najmniej 3 milimetrów większej niż kontrola ujemna uznaje się za odczyn dodatni. Wielkość bąbla wskazuje na stopień uczulenia, ale nie przewiduje ciężkości objawów - osoba z odczynem 4 milimetry może mieć dolegliwości silniejsze niż osoba z odczynem 10 milimetrów.
Najczęstsze błędy interpretacyjne:
- Wynik dodatni bez objawów. Oznacza uczulenie, czyli obecność przeciwciał, a nie chorobę. Nie jest wskazaniem do diety eliminacyjnej ani do leczenia.
- Wynik ujemny mimo typowych objawów. Może wynikać z przyjmowania leków, ze zbyt wąskiego panelu alergenów albo z nieobecności mechanizmu IgE-zależnego.
- Reakcje krzyżowe. Dodatni odczyn na jabłko u osoby uczulonej na brzozę zwykle odzwierciedla podobieństwo białek, a nie odrębne uczulenie pokarmowe.
Testy skórne czy badanie z krwi
Obie metody wykrywają to samo zjawisko - obecność swoistych przeciwciał IgE. Różnią się dostępnością, kosztem i ograniczeniami.
| Kryterium | Testy skórne punktowe | IgE swoiste z krwi |
|---|---|---|
| Czas oczekiwania na wynik | 20 minut, jeszcze podczas wizyty | Od 1 do 5 dni roboczych |
| Wpływ leków przeciwhistaminowych | Konieczne odstawienie | Brak wpływu |
| Rozległe zmiany skórne | Ograniczenie lub przeciwwskazanie | Bez ograniczeń |
| Wiek pacjenta | Od pierwszych miesięcy życia | Od pierwszych miesięcy życia |
| Koszt | Niższy | Wyższy, zwłaszcza panele rozszerzone |
| Ryzyko reakcji ogólnoustrojowej | Bardzo niskie, ale istnieje | Żadne |
Gdzie wykonać badanie
Testy skórne wykonuje się w poradni z zapleczem alergologicznym
Badanie wymaga standaryzowanych wyciągów alergenowych, doświadczenia w odczycie oraz możliwości leczenia ewentualnej reakcji. W województwie kujawsko-pomorskim testy skórne dla dzieci i dorosłych wykonuje poradnia Alergo-Vita.