Najważniejsze informacje
- Badanie trwa około 15 minut i wymaga wykonania co najmniej trzech poprawnych manewrów.
- Wskaźnik FEV1/FVC poniżej 0,7 wskazuje na obturację dróg oddechowych.
- Wzrost FEV1 o 12 procent i 200 ml po leku rozkurczowym potwierdza odwracalność.
- Wynik prawidłowy nie wyklucza astmy o zmiennym przebiegu.
Co mierzy spirometria
Badanie rejestruje objętość powietrza przepływającego przez drogi oddechowe oraz szybkość tego przepływu. Z zapisu odczytuje się kilka parametrów, z których trzy mają podstawowe znaczenie.
FVC to natężona pojemność życiowa, czyli całkowita objętość powietrza wydmuchana z maksymalnym wysiłkiem po najgłębszym wdechu.
FEV1 to objętość wydmuchana w pierwszej sekundzie tego manewru. Parametr najsilniej reagujący na zwężenie oskrzeli.
FEV1/FVC, nazywany wskaźnikiem Tiffeneau, opisuje, jaką część całkowitej objętości pacjent jest w stanie wydmuchać w pierwszej sekundzie. Obniżenie tego stosunku poniżej 0,7 wskazuje na obturację.
Wyniki odnosi się do wartości należnych obliczanych na podstawie płci, wieku, wzrostu i pochodzenia etnicznego. Współcześnie zamiast prostego odsetka wartości należnej stosuje się wskaźnik z-score oraz dolną granicę normy.
Przygotowanie do badania
- nie pal tytoniu przez co najmniej 2 godziny przed badaniem,
- unikaj dużego wysiłku fizycznego przez 30 minut przed spirometrią,
- zjedz lekki posiłek zamiast obfitego - pełny żołądek utrudnia głęboki wdech,
- załóż ubranie, które nie krępuje klatki piersiowej,
- ustal z lekarzem, które leki wziewne i na jak długo należy odstawić.
Standardowe okresy odstawienia przed próbą rozkurczową: krótko działające beta2-mimetyki na 4 do 6 godzin, długo działające na 24 do 36 godzin, leki antycholinergiczne o przedłużonym działaniu na 36 do 48 godzin. Nie dotyczy to sytuacji, gdy badanie służy ocenie skuteczności leczenia - wtedy pacjent przyjmuje leki jak zwykle.
Przeciwwskazania obejmują świeży zawał serca, odmę opłucnową, tętniaka aorty, niedawny zabieg okulistyczny lub neurochirurgiczny oraz aktywną gruźlicę.
Przebieg badania
Pacjent siedzi wyprostowany, na nos zakłada się klips, a ustnik obejmuje szczelnie wargami. Technik prowadzi głosem kolejne fazy manewru.
Spokojne oddychanie
Kilka normalnych oddechów przez ustnik pozwala ustabilizować zapis i przyzwyczaić się do oporu aparatu.
Maksymalny wdech
Pacjent nabiera powietrza do całkowitego wypełnienia płuc, bez pauzy przed kolejną fazą.
Natężony wydech
Gwałtowny, maksymalnie silny wydech kontynuowany do całkowitego opróżnienia płuc, przez co najmniej 6 sekund u dorosłego.
Powtórzenie manewru
Badanie powtarza się co najmniej trzykrotnie. Dwa najlepsze wyniki FEV1 i FVC nie mogą różnić się o więcej niż 150 mililitrów.
Ocena jakości
Technik sprawdza kształt krzywej przepływ-objętość. Zapis z przerwanym wydechem, kaszlem lub przeciekiem powietrza nie nadaje się do interpretacji.
Próba rozkurczowa
Po wykonaniu spirometrii podstawowej pacjent otrzymuje krótko działający lek rozszerzający oskrzela, najczęściej 400 mikrogramów salbutamolu podanego z komory inhalacyjnej. Po 10 do 15 minut badanie powtarza się.
Wzrost FEV1 o co najmniej 12 procent wartości wyjściowej i jednocześnie o minimum 200 mililitrów uznaje się za istotny. Taki wynik przemawia za odwracalną obturacją, czyli za astmą.
Brak odwracalności nie wyklucza astmy. U pacjenta dobrze leczonego oskrzela mogą być już maksymalnie rozszerzone. W przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc odwracalność jest zwykle niepełna, a wskaźnik FEV1/FVC pozostaje obniżony także po podaniu leku.
Spirometria u dzieci
Badanie wymaga współpracy, dlatego wiarygodny wynik uzyskuje się zwykle od piątego lub szóstego roku życia. U młodszych dzieci stosuje się metody alternatywne: oscylometrię impulsową, która nie wymaga forsownego wydechu, oraz pomiar oporu dróg oddechowych.
Kryteria akceptowalności u dzieci są nieco złagodzone. Czas wydechu, który u dorosłego powinien wynosić co najmniej 6 sekund, u dziecka może być krótszy - liczy się osiągnięcie plateau na krzywej objętość-czas.
Pomocne bywa oprogramowanie z animacjami, w których dziecko zdmuchuje świeczki lub przewraca kręgle na ekranie. Zamienia to badanie w zadanie zrozumiałe dla małego pacjenta i wyraźnie poprawia jakość manewru.
Badania czynnościowe
Ocena czynności płuc w ramach diagnostyki alergologicznej
Spirometria nabiera pełnej wartości wtedy, gdy jest zestawiona z wynikami testów alergicznych i obrazem klinicznym. Poradnia w Bydgoszczy prowadzi diagnostykę łączącą obie ścieżki w ramach jednej wizyty.