Najważniejsze informacje
- Alergiczny nieżyt nosa dotyczy około 25 procent populacji Polski.
- Klasyfikacja ARIA dzieli chorobę według czasu trwania i nasilenia, nie według alergenu.
- Glikokortykosteroidy donosowe są najskuteczniejszą grupą leków w tym wskazaniu.
- Krople obkurczające stosowane dłużej niż 5 dni prowadzą do polekowego nieżytu nosa.
Objawy i różnicowanie
Cztery podstawowe objawy to wodnisty wyciek z nosa, kichanie, świąd nosa oraz uczucie zatkania. Bardzo często towarzyszą im objawy oczne: łzawienie, świąd i zaczerwienienie spojówek.
Odróżnienie od infekcji wirusowej opiera się na kilku cechach. Katar alergiczny trwa dłużej niż tydzień do dziesięciu dni, wydzielina pozostaje wodnista i przezroczysta, nie ma gorączki, a świąd nosa i podniebienia jest wyraźny. Charakterystyczne jest kichanie salwami, po kilka lub kilkanaście razy z rzędu.
U dzieci widoczne bywają objawy pośrednie: poprzeczna bruzda na nosie od częstego pocierania, cienie pod oczami wynikające z zastoju żylnego oraz nawykowe marszczenie nosa.
Klasyfikacja ARIA
Dawny podział na katar sezonowy i całoroczny zastąpiono klasyfikacją opartą na czasie trwania objawów i ich wpływie na życie codzienne. Ma to praktyczne znaczenie, bo od tej oceny zależy dobór leczenia.
| Kryterium | Kategoria | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Czas trwania | Okresowy | Objawy przez mniej niż 4 dni w tygodniu lub krócej niż 4 tygodnie |
| Czas trwania | Przewlekły | Objawy przez ponad 4 dni w tygodniu i dłużej niż 4 tygodnie |
| Nasilenie | Łagodny | Sen bez zakłóceń, pełna aktywność, objawy nieuciążliwe |
| Nasilenie | Umiarkowany i ciężki | Zaburzony sen, ograniczenie aktywności, objawy uciążliwe |
Najczęstsze alergeny
Sezonowe. Pyłki drzew od lutego do maja, z wyraźnym szczytem brzozy w kwietniu. Pyłki traw i zbóż od maja do lipca, odpowiadające za największą liczbę zachorowań. Pyłki chwastów, głównie bylicy i ambrozji, od lipca do września.
Całoroczne. Roztocza kurzu domowego, obecne przez cały rok z nasileniem jesienią i zimą przy ogrzewaniu mieszkań. Alergeny zwierząt domowych, przede wszystkim kota, które utrzymują się w pomieszczeniach miesiącami po usunięciu zwierzęcia. Zarodniki pleśni, których stężenie rośnie w wilgotnych pomieszczeniach oraz jesienią na zewnątrz.
Osobne zagadnienie stanowi zespół alergii jamy ustnej. Osoby uczulone na pyłek brzozy odczuwają świąd i mrowienie warg po zjedzeniu surowego jabłka, marchwi lub orzecha laskowego. Reakcja wynika z podobieństwa białek i zwykle ustępuje po obróbce termicznej pokarmu.
Leczenie
Glikokortykosteroidy donosowe. Najskuteczniejsza grupa leków, działająca na wszystkie objawy, w tym na zatkanie nosa. Pełny efekt pojawia się po kilku dniach regularnego stosowania, dlatego przy alergii sezonowej warto rozpocząć terapię przed spodziewanym szczytem pylenia.
Leki przeciwhistaminowe. Preparaty drugiej generacji działają szybko i dobrze znoszą kichanie, świąd i wyciek, słabiej wpływają na zatkanie nosa. Postać donosowa działa w ciągu 15 minut.
Leki antyleukotrienowe. Rozważane szczególnie u pacjentów ze współistniejącą astmą, gdzie jeden preparat działa na obie choroby.
Irygacja nosa. Płukanie roztworem soli usuwa alergeny i wydzielinę, poprawiając skuteczność leków donosowych. Wykonuje się je przed podaniem preparatu.
Immunoterapia alergenowa. Jedyna metoda leczenia przyczynowego. Rozważana przy objawach utrzymujących się mimo farmakoterapii oraz u pacjentów, którzy chcą uniknąć wieloletniego przyjmowania leków.
Prawidłowa technika aplikacji leku donosowego
Częsta przyczyna niepowodzenia leczenia to nieprawidłowe podanie preparatu. Aerozol skierowany na przegrodę nosa powoduje podrażnienie i krwawienia, a lek nie dociera do właściwego miejsca.
- Oczyść nos przed aplikacją, najlepiej po płukaniu solą.
- Pochyl głowę lekko do przodu, nie odchylaj jej do tyłu.
- Podawaj lek ręką przeciwną do dziurki - prawą ręką do lewego nozdrza.
- Kieruj końcówkę na zewnątrz, w stronę kącika oka po tej samej stronie.
- Wdychaj delikatnie, bez gwałtownego zaciągania - lek ma osiąść na błonie śluzowej.
Uczucie spływania leku do gardła oznacza, że został podany zbyt głęboko lub zbyt gwałtownie.
Związek z astmą
Górne i dolne drogi oddechowe pokrywa ta sama błona śluzowa i toczy się w nich ten sam proces zapalny. Koncepcja jednych dróg oddechowych, przyjęta w wytycznych ARIA, opisuje ten układ jako całość czynnościową.
Około 80 procent chorych na astmę ma objawy nieżytu nosa, a u 20 do 40 procent pacjentów z nieżytem rozwija się astma. Leczenie samego nieżytu poprawia kontrolę astmy i zmniejsza liczbę zaostrzeń.
Dlatego u pacjenta z astmą zawsze pyta się o objawy nosowe, a u pacjenta z uporczywym katarem warto ocenić czynność płuc, nawet gdy nie zgłasza duszności.