Najważniejsze informacje
- Leczenie trwa od 3 do 5 lat; krótsze przynosi efekt tylko przejściowy.
- Skuteczność potwierdzono w alergii na pyłki, roztocza i jady owadów.
- U dzieci z nieżytem nosa zmniejsza ryzyko rozwoju astmy.
- Postać podjęzykowa umożliwia przyjmowanie preparatu w domu.
Jak działa immunoterapia
Podawanie wzrastających dawek alergenu przestawia odpowiedź immunologiczną z profilu Th2, odpowiedzialnego za reakcję alergiczną, w kierunku Th1 oraz limfocytów regulatorowych.
Zmiany zachodzą stopniowo. W pierwszych tygodniach spada reaktywność komórek tucznych i bazofilów. Po kilku miesiącach rośnie stężenie przeciwciał blokujących IgG4, które przechwytują alergen, zanim zwiąże się z IgE. Po roku widoczna jest zmiana w populacji limfocytów regulatorowych, odpowiadająca za trwałość efektu.
Ta sekwencja tłumaczy, dlaczego leczenia nie da się skrócić. Pierwsza poprawa bywa odczuwalna już w pierwszym sezonie, ale trwała tolerancja wymaga pełnego cyklu.
Kwalifikacja do leczenia
Immunoterapię rozważa się u pacjentów, u których spełnione są trzy warunki jednocześnie:
- objawy alergiczne są wyraźne i wpływają na codzienne funkcjonowanie,
- uczulenie IgE-zależne na konkretny alergen zostało potwierdzone badaniem,
- istnieje zgodność między wynikiem badania a okolicznościami wystąpienia objawów.
Najlepsze efekty osiąga się u pacjentów uczulonych na jeden lub dwa alergeny. Przy uczuleniu wieloważnym skuteczność bywa niższa, a diagnostyka molekularna pomaga ustalić, które uczulenie jest pierwotne.
Wskazania obejmują alergiczny nieżyt nosa i spojówek, astmę alergiczną o kontrolowanym przebiegu oraz uczulenie na jady owadów błonkoskrzydłych. W tym ostatnim przypadku leczenie ma charakter ratujący życie.
Przeciwwskazania to niekontrolowana astma ciężka, aktywna choroba nowotworowa, ciężkie choroby autoimmunologiczne oraz leczenie beta-blokerami, które utrudnia opanowanie ewentualnej reakcji. Ciąża nie wyklucza kontynuacji rozpoczętego leczenia, ale nie rozpoczyna się go w tym okresie.
Dwie drogi podania
Immunoterapia podskórna
Zastrzyki wykonywane w gabinecie lekarskim. Faza wstępna trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy, z podaniami co 7 do 14 dni. Po osiągnięciu dawki podtrzymującej wizyty odbywają się co 4 do 8 tygodni. Po każdym podaniu pacjent pozostaje pod obserwacją przez 30 minut.
Immunoterapia podjęzykowa
Krople lub tabletki przyjmowane samodzielnie w domu, codziennie. Pierwszą dawkę podaje się w gabinecie. Preparat trzyma się pod językiem przez 1 do 2 minut, a przez pół godziny nie należy jeść ani pić.
Skuteczność obu metod w alergii na pyłki i roztocza jest porównywalna. Postać podjęzykowa ma lepszy profil bezpieczeństwa i nie wymaga regularnych wizyt, ale wymaga dużej systematyczności. W alergii na jady owadów stosuje się wyłącznie drogę podskórną.
Przebieg leczenia w czasie
W alergii sezonowej stosuje się dwa warianty. Leczenie całoroczne prowadzi się bez przerwy przez cały rok. Leczenie przedsezonowe rozpoczyna się na 3 do 4 miesięcy przed spodziewanym pyleniem i kończy wraz z końcem sezonu.
W alergii na roztocza terapia ma zawsze charakter całoroczny, ponieważ ekspozycja utrzymuje się przez cały rok.
Efekt bywa odczuwalny już po pierwszym sezonie, ale pełny rozwija się po dwóch do trzech lat. Skrócenie leczenia poniżej trzech lat wiąże się z szybkim nawrotem objawów, dlatego przerwanie terapii po roku poprawy jest błędem.
Czego można oczekiwać
U pacjentów z alergicznym nieżytem nosa immunoterapia zmniejsza nasilenie objawów oraz zapotrzebowanie na leki. Efekt utrzymuje się zwykle przez wiele lat po zakończeniu leczenia.
U dzieci leczonych z powodu nieżytu nosa obserwuje się mniejsze ryzyko rozwoju astmy w kolejnych latach oraz mniejszą częstość pojawiania się nowych uczuleń.
W uczuleniu na jady owadów skuteczność jest najwyższa - ryzyko ciężkiej reakcji ogólnoustrojowej po użądleniu spada do kilku procent, podczas gdy bez leczenia sięga kilkudziesięciu.
Immunoterapia nie działa u każdego. U około jednej piątej pacjentów efekt jest niewystarczający, co ocenia się po dwóch pełnych sezonach leczenia.
Bezpieczeństwo i działania niepożądane
Reakcje miejscowe są częste i zwykle łagodne. Po zastrzyku pojawia się zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wkłucia, po preparacie podjęzykowym świąd i mrowienie w jamie ustnej. Objawy te słabną w kolejnych tygodniach.
Reakcje ogólnoustrojowe zdarzają się rzadko i dotyczą przede wszystkim drogi podskórnej. Dlatego podania wykonuje się w placówce dysponującej zestawem przeciwwstrząsowym, a pacjent pozostaje pod obserwacją.
Dawkę zmniejsza się lub przesuwa termin podania przy infekcji z gorączką, zaostrzeniu astmy oraz w szczycie sezonu pylenia, gdy naturalna ekspozycja sumuje się z dawką leczniczą.